psk@kurdistan.nu
PSK PSK Bulten Komkar Komjin Roja N Wean / Yayn Ariv Link Webmaster
Deng Kurdistan
 PSK
PSK Bulten
 KOMKAR
Komjin
 Roja N
 Wean/Yayn
 Ariv
 Link
Webmaster
 

Li ser rewşa Kurdstana rojawa (Nue Analiz)

Seydxan Kurij

Kurte droka Kurdn Rojawa

Di encama şere Chan y Yekemn di saln 19141918 de Kurdistan cara didoy, li gor peymana Sayiks-Pikos, di sala 1916-an de, parve dibe Kurdistana Sriy (Cezir, iyay Kurmnc Kobaniy) li gor peymana Tirkiye Firansa di 20.10.1921- de li Biryan-Bekire, bi Sriye re, dikeve bin nr Firansa ye.

Di 17- Nsan sala 1947-an de Surye ji Firansay rizgar b, b dewletek serbixwe.  

L li Sriy ten di saln 1954-1958 demokras heb. Di 22.02.1958-an de Sriye Misir Komara Ereb ya Yekby (KEY) ava kirin. Di dema Komara Erebiya Yekgirt de (1958-1961) zulmek giran hat ser geln Sriy, bi taybet ser Kurdan mixalefeta kommunist. Bi sedan Kurd Kommunist hatin girtin, bi dehan hatin kuştin. L bi taybet ji saln 1963 pşt ku partiya Baas desthilat wergirt, rewş hn xiraptir b. Hestn netewperestiya ereb ya şovn xurt bn. Heta nav Sriy hat guhartin. Ji Komara Sry nav welt kirin Komara Erebiya Sry heta niha j wisa ye. Ala welt hat guhartin. Plann erebkirina hrmn Kurdan li Cizr, Koban Efrn di w dem de destpkirin.

Di 14. Hizran sala 1957-an de bi beşdarbna O. Sebr, Reşt Hemo, Mihemed El Xoce, Şewket Henan, Ebdilhemid Derwş, Xelil Mihemed, Hemze Niwran damezrandina Partiya Demokrat a Kurdistana Sriy hat damezirandin dr. N.Zaza dibe serok w. Ji ew dem vir va li Sury partyn Kurd ji bo mafn Kurda yn netew demokratk kar bar xwe didomnn.

Di 5- Cotmeh 1962-an de li parzgeha Cezr serjimartin hat kirin nasnamn Sriy ji nzk 150 hezar kurd hatin vekşandin. Hejmara ewana gihiştye 300 hezar.Ew li ser xaka bav kaln xwe bn biyan hem mafn hemwelatiya Sriy ji wan hatin standin.

Partiya Bes li Sriy, di sala 1966-an de biryarara Kembera ereb derxist. Li gor v kembera şoven dewlet dest bi valakirina gundn Kurdan n li ser snor Kurdistana Turkiy Kurdistana raq, ku ji Ser-Kaniy de dest p kir bi bajaroka Til-Koer kuta dibin, kir Ereb ann dewsa Kurdan li wir cwar kirin.

Dirjahiya v kembera nemirovane 375 km, pehnbna w 15 km bn. Bi kurt, mebesta dewlet ew b ku Kurdn s beşn Kurdistan ji hevd bi dr xne bizava neteweyet li Kurdistana Sriy armancn w birn bikin. Bi v reng jiyana milet kurd di war abor civak de hn xeraptir b.

Li Sry serhildan

Pişt pnc sala desthilatdarya Partya Baas di 15 Adar de li bajar Şam xwepşandann dest p kirin piştre li Deraa germtir bn, dema hzn ewlehiy 6 kes ji xwepşanderan kuştin hd hd li bajarn din j belav bn heta gihişt derdora Şam, Banyas hermn kurdan li Cizra Sr wek Qamişlo, Amde Hisia. Ji ew rj vir va xwep^wendan didimi. Piran rojn n gel dikeve liser kolonan ji bo ruxandina desthilatdarya Partya Baas xwepwendana pk tne. Serhildana gel li sriy 3 meh derbaz kir niha di hefteya 13 de ye her roj aroveya w h berfirehtir dibe.

Ew serhildan bir rya nternet ango facebook t organze kirin serkeşya w ciwan dikin. Ji ber w ji rejm mat may maye, nizane i bike, awa pşya v tevger bigre.

Li Sry hzn mixalf

Li Sriy du hzn sereke yn mixalf hene hene: Birayn Musulman Kurd.

L rxistinn asur-suryanyan ji hene.

Mixalefeta Sury wan saln daw di end enya de hatye li cem hev. Ji ewana end grup ewin:

- Ragihandina Şam: Ji partiyn lbiral ep hin partiyn netewperest yn ereb, ligel birek kesayetiyn serbixwe pk t. Hin rxistinn kurd j di ragihandina Şam de hene, wek Partiya Pşver Kurd, Partiya Yektiya demokrat, Al-Part .

- Eniya Xelas: Ji cger serok Sriy y ber Ebdilhelm Xedam hin rxistin kesayetiya pk t. .

- Partiya xwan Misilmn ( Olperest ): Ev partiya ya her bi hze di nav rxistinn opisizyon de. Ji xwe t gotin ku tkeliyn xwe bi Erdogan re başin. Ew kongir ku li Entalya ber end heftan lidar ket ew tde hazir bn.

Li Sry terora dewlet

Li gor ragihandina berpirsyar herema rojhelatanaverast y Rexistina Piştgr ji bo Geln bin gef (GfbV), Kamal Sdo, heta niha li Sriy 1300 kes hatine kuştin, 10000 hatine girtin, 7000 heta 10000 hatine brndarkirin 10000 hezar kober bn, bi taybet ne nav Tirkiy yan Lubnan.

Li gor rapora dezgeha maf mirovan Amnesty International , heta niha li Surye di xwepşandanan de 1300 kes kştin, 13700 kes hatine girtin 1900 kes j winda ne.

Civna Mixalefeta Suriyey ya ku 12 partiyn kurd beşdar nebn l hin şexsiyetn kurd t de amadebn, di 1- hezran de li Tirkiyey li Antalyay pk hat. Civn bi nav "Konferansa Guhertinn li Sriyey" hat lidarxistin.

Hefteyek pişt serok dewleta Sriyy Beşar Esed, Tevgera Nştiman ya Kurd li rojavay Kurdistan ku ji 12 partiyan pkhatiye, vexwend Şam, l partyn kurdan nen Şam.

Di 15 meh de bi serdaneka nepay wezr derve y Sriyey Welid Muallim nuner taybet y serokdewlet Sriyey Hasan Turkman bi balafireka taybet gihaştin Anqer.

Heman roj de wezr derve Ahmet davutoglu ser hidd Tirkiye Sriyey serdana penabran kir.

Angelna Jolie li Hatay qampa penabern Sriyey zyaret kir

Wek me jor ji behs kirye li ser rşa leşkerya Sriyey heta nuha nz 10 hezar welatiyn Sriyey derbas Tirkiye bne li bajar hatay di adira de dijin.Artsta amerkay ya bi navdneg nunera niyetak ya Neteweyn Yekby Angelina Jolie di 17 meha gulan de Tirkiyey derbas Hatay kampa penabern Sriyey b.
Armanca serdana Jolie balkşandina dinyay ser bi penabern Sriyey b.

Li gor ragihandina Kamal Sdo GfbV karmendek xwe şandiy Hatay ku raportek li ser rewşa penaberan li Tirky amade bike.

Serok dewleta Sriyey Beşar Esed 20 meh de axaftinek li ser biyarn daw kir. Esed ragihand ku ew di meha agustos de hilbijartinn parlamentoy bikin, reforman j heta meha lon temam bikin di hundur mehek de avakirina komteyn guhertina destr şwirmendiyan temam bibin. Dsa esed hesa efya gişt kir gaz wan penabern ku derbas Tirkiyey bne j kir k ew vegerin Sriyey. Beşar Esed got, heta niha me nifusa 36 hezar kurd ji wan vegerandine.

Dtinn poltkwann Kurd li ser rdann li Srye

Em wek rdaw li ser rewşa syasya Surye, armanca xwepşendaran, serokatya tevgera mixalf, poltkaya desthilatdarya Surye di derheqa curda de pwendyn tevgera syas ya kurd ereban bi berpirsyarn partyn Kurd li Rojawaya Kurdstan kesayetyn serbixwe va axifn.

Li ser ser rdann Surye berdevk komteya karn hevbeş y kurdn Surye li Almanya ye Ahmed Ali ji bo rdaw dtnn xwe sa ann ziman, Hema hema 50 sal Partya Baas Sury dare dike. Partya Baas wek deolojk partyek njatperest totalter ango antdemokratk e. ew li gor yek netew, yek part yek şef hatye ava kirin. Ew qebl nake k li Surye neteweyn din hene hem hevwelatyn Surye erep qebl dike. Li gor makezagona Sury Partya Baas xwedy dewlet ye pşenga civata Surye ye. Hem partyn syas k li Surye bikaribin kar biin, div pşengya partya Baas ango otorteya partya Baas qebl bikin. Surye dewletek dad nne, dewletek pols ye. Pir caran kesn syas tn girtin, bi salan malbatn wan nizanin ew li ku ne. Tu hurmeta dewleta Surye ji bo maf mirovan nne. Tu rxistinn mafn mirovan nikarin li Surye karbikin.

Partya Baas bi terorek dijwar welat dare dikir. Li ser gel Sury terora dewlet heb. Gel Surye ji tirsa terora dewlet newrb deng xwe derxne, hembera rejim derkeve, ji bo mafn xwe yn mirov, azad demokrasyek rekpk tbikoşe. L bihara ereb k hemu rojhelatanavn girt bin tesra xwe, gihişt Surye ye ji. Gel Surye ji bo derew, zilm zor manpulasyonn rejma Baas ed bese got serhilda xwe avt li ser kolonan. Ango gel Surye tirsa xwe şikand.

Di serhildan de rola Kurdan

Li gor ragihandina Ahmed Al berpirsyar ragihandina derv y Partya Yekit ya Kurdstana Surye Abdulbast Hanno, Kurd li Surye ew serhildana dij rejima Baas de rolek sereke dilizn. Lewra li Sury penc sal zdetir e, partyan kurdan hene, partyn kurdan di nav civata kurd rexistinne, li gel bandora wan heye. Dsa kurd wary tekoşn serhildan de xwedy ezmnne. Wek t zanin gel kurd di sala 2004 an de serhildana Qamişloy pkanb. L mixabin di ew serhildan de gel kurd ten mab. V gav Partya Baas ftne fesad xist nav gel Surye ye, bi dek derewan ereb hembera kurdan bikarann. Plann Baas serketin ereban li cem kurdan ch negirtin, hemebra kurdan şer kirin. Niha dsa ji Baas dixwaze kurdan ereban bne li hember hev, bi plann qirj ewana ji hev veqetne , l heta niha ew plann rejm yn qirj bi ser neketin. Lewra kurdan ji ereban ji jiew ezmnn ber ders wergirtine, ew nayn lstikn rejme.

Ahmed Al radighne k, ed di serhildann roja ne de gel ereb bi kurd Azad tne ziman. Di piranya televzyonn welatn ereban wek ya El Cezre de ji gotina Azad t gotin.

L li gor ragihandina niviskar lkolner Cafer El, Tevgera kurd bi germ ta roja ro tevl serhildana Sriy nebye. Rast e alak meş li Kurdistan j dibin, l ten xort p radibin carcaran hin rxistinn kurd dikin. Rjma Sriy hewl dide ku tevgera kurd ji va serhildan bi dr xe, heya astek j ta roja ro bi serketiye.

Ji ber du sedeman tevgera kurd bi germ tevl serhildan nebuye: 1- Rjm hin soz bi berpirsn tevger re berdane; ( hn xwe tev mesel mekin, em pirsn we hd hd areser bikin) l ligor min piraniya gel me, ev pkenokin, mixabin piraniya berpirsn rxistinn kurd p hatine xopandin.

2- Sedma duw ew e, ku helwesta ku opisizyon di derheqa pirsa kurd de daye xuya kirin ji ewqas ne cudaye ji ya rjm.

Desthilatdarya Sry ditirse k pirsgirka Kurd bibe pirsgirekek navnetew

Wek t zann li Kurdstan wek heremn ereba terora dewleta Sury ne dijware, li Kurdstan hin ji aramyek heye. Li ser pirsa me Ahmed Al Abdulbast hanno v derheq de dtinn xwe sa ann ziman, Dewleta Sury li Kurdstan pik din bi dqat tevdigere, heta niha li hember Kurda dest bi kuştin teror nekirye. Lewra hin tirsn rejma Baas hene. Wek me bere j got, kurd rxistinne bi hevra giredayne. Netewa kurd ji aly desthilatdarye va t naskirin. Desthilatdar dizane k netewa kurd her tim hembera zilm zoradar serhildaye, netweyek canfeda ye, biaqile merde. Ew dizanin gava li Kurdstan end kurd werin kuştin, 3 3,5 mlyon kurd wek netew bi hevra serhildin, li ser lingan bisekinin mumkune bi mlyonan kurd derbas sinorn dewletn cran bibin. W gav pirsgirka netewa kurd bibe pirgirekek navnetw. Dewleta Sury nikare ji bin barek sa derkeve.

Partyn Kurdan ji GfbV ji hzn navnetew wek RYN, DYA YE daxwaz dikin k, helwsta wan hn bi hztir bibe....sanksiyonn firehtir bigrin, balyozan dersnor bikin, fişar li ser Şam werin xurtkirin, daku dest bi dalogek rasteqn b kirin.

Abdulbasd Hanno, got, div RYN dji desthilatdarn Srye biryarn abor syas yn tundtir bigre, l Rusya n Srye destke dikin. Ji ber w me roja n li Berln li ber balyozxaneya Rusya xwepşendan pk an

Konfernsa Antalya

Li ser "Konferansa Guhertinn li Sriyey" k li Antalya hatib lidarxistin dtnn partyn Kurdan cda ne. Wek t zann nsyatfa 12 partyn kurd beşdar ew civn nebn.

Li ser sebebn ne beşdarbna ew civn Ahmed Al got, Ji ber d sebeban nsyatfa 12 partyn kurd tev li konferansa Antalya neb. Ya yekemn ewana me wek mvan vexwendin ji bo ew konferans. Me ji got, em li Sury wek kurd hzek esas ne, em xwedy mal ne, div em şrk karn sa bin, ango ser de xwedy nsyatf bin, ne wek mvan werin beşdar bin. Ya duwemn ewana dixwastin piran populzm bikin. Lewra ewan civn ne bi hzn esas yn syas, bi serok eşretan, bi şexisan pkan. Ewana gaz hzn syas yn kurd nekirin k pirsgirka kurd nebe rojeva esas. Li Sury pisgirka yekemn pirsgirka kurd e. ewna dixawstin ew bavjin paş guhn xwe.

Abdulbasd Hanno di v derheq de sa got, Em beşdar civna Antalya bn. Xerc me 4-5 partyn Kurd yn din, gelk kesayetyn serbixwe wek Selah Bedreddn Şx Murşd kur Şx Maşq Xeznaw j di civn de hebn. Armanca civn ew b ku di dawiy de nexşeriyek ji bo guhertinn Sriyey yn bi riyeka aştiyane were peyda kirin. Di daxwiyaniya dawiy de nav kurdan pişt ereban, di rza duy de hat diyarkirin. Di hevdtinn li gel grbn cuda de hat lihevkirin ku pişt dawlhatina rejima Esed kurd wek grbeka etnk bn qeblkirin, mafn wan y ziman perwerdey b dayn ev di destura nuh de ch bigirin.

Hevdtina Partyn Kurdan Beşar Esad

Wek me li jor ji nivis b, serok Sriyey Beşar Esed dixwast bi kurdan va hevdtn pk bne. Li ser pirsa me di v derheq de Ahmed Al got, Di daxuyanya partyn kurdan de daxwaza dalog bi hkumet va ji heb. Li ser w serok Sriyey xwast bi kurdan va hevdtin bike. L ji bo hevdtin şartn kurdan hebn. L li gor daxwazn kurdan div ber li hembera xwepwendaran şdet were seknandin. Ango div leşker bie baregehn xwe, tanq, top panzer ji kolonn bajaran werin kişandin, hzn dewlet gule bernedin li ser gel, kesn girt werin berdan. Ji ber k hikumet ew şart bichneann, kurd nen li cem Beşar Esad.

Li ser heman pirs Abdulbasd Hanno got, Beşar Esed dixwaze hzn mixalefet ji hev dur bxne, mixalefet pare bike sa hza mixalefet bikşne. L gelek ji rewşenbr ciwann Kurd dij gotbjn bi rjma Sriyey re bn. Ji ber w ew hevdtin pk nehat.

Daxwazn mixalefeta Sry yn Kurdan

Li ser daxwazn hevbeş y mixalefeta Ahmed Al got, i mixabin h mixalefeta Sury li ser bernameyek hevbeş li hev nekirye. L Tevgera Nştiman ya Kurd li rojavay Kurdistan ku ji 12 partiyan pkhatiye, di 13 meha Gulan de bi civnk apameny daxwazn xwe ji bo raya gişt eşkira kirin. Li ji bo ji ew krza hey derkevina Sury bo arserkirina pirsgirka kurd daxwazn kurdan hatin ragihandin. Ew daxwazn kurdan ji heşt xalan pk t. Li vir daxwaza dalogek bi hem alyan va te kirin. Div hem alyn mixalefet hikumet ji t da li dor masayek goliver bicivn bi dalog pisgirekan areser bikin. Di ew heşt xalan de daxwazn netewa kurd ji hatine formule kirin.

Dsa partyn kurdan li vir komteyek saz kiriye k bi hemu rxistinn mixalf va tkil dayne, civna ek k bikaribin bi hevra ew bizav bibin ser, gava daxwazn kurdan ji aly mixalefeta Sury werin qebl kirin. Ango di nav bera tevgera kurd mixalefeta ereb de dalog destpkirye.

Pişt ew alakyn kurdan hem medya ereb dinivise k, b kurdan li Surye pirsgirek areser nabin, ango areserya ew krza hey nne.

Div di derheqa rewşa Tirkye de li ser poltkaya Tirky ji were sekinandin. Li gor analstn

Dplomasy Tirkiye poltkayek dur dajo. Lewra Tirkye ji aliyek ve xwe dost hukumeta sriyey nşan dide, hin ji bi desthilatdarn Surye va gotbjan pk tne l di bin re piştgiriy dide mixalefeta Sury. Di medya chan de t dda kirin k Tirkiye piştgiriya mixalifn rejim n erebn sunne bi taybet xwanan dike, heta dda hene ku serhilder di ser Tirkiyey re ekan dixin nav Sriyey.

Kamal Sdo li ser poltkaya tirkye got, Tirkiy ji sala 2000 an ve dostek nzk B. Asad b. L niha tevlihev, nezelal heye. Peywendiyn Anqer him bi Asad re him j bi Biradern musulman re hene. Siyaseta Anqer hna ne zelal.

Tirs fikarn Anqer hene: Kurd li bakur Sriy, tirsa ji pevneke alew suniyan, hatina penaberan bo nav erd Tirkiy.

Tişt her mezin ku Anqere j ditirse, ew e ku li Sriy raqeke nuh avabibe, yan Kurd li wir bibin xwed statuyek

Ew raport di rojnaeya Rdaw apa Ewropay di hejmara 101 an de hat weşandin.

 
   
Deng Kurdistan 2011