2021-09-23
Skip Navigation Links
Destpêk/Anasayfa
Pêwendî/İlişki
Lînk
Skip Navigation Links
Video
Album
Arşîv
Davut Bilinmiş
 
TÜRKİYE'DE ÜRETİM EKONOMİSİ, BÖLGEMİZDE SİSTEM VE KURUMSALLAŞMA - I
2021-07-24 21:32
Davut Bilinmiş
1789 Fransız Devrimi"nden sonra, dünyada hızla gelişen sanayileşme ile beraber, daha fazla üretim ve ekonomideki rekabet sisteminden dolayı, kaliteli mal üretme ve verimlilik ihtiyacı kendini dayatmıştır.

Bu ihtiyaç ve rekabet günümüze kadar devam etmektedir.

Dünyada, 1900 – 1950 yıllarında rekabet, kaliteli mal üretme ihtiyacı ile beraber, üretim sanayisinde, ‘’Üretim Sistemi ve Maliyet Muhasebesine’’ geçiş ihtiyacı doğurmuştur.

Dünya hızla sanayi muhasebesine (maliyet muhasebesinin diğer ismi) geçerek, Üretim Maliyet Analizleri sayesinde önlerini görmeye başlayarak, rekabette öne çıkma ve ürün - hammadde üretimlerinde pazar piyasalarında, ciddi artışlara yol açmıştır.

Türkiye’de sanayi üretimine geçiş, dipten gelen sermaye birikiminden ziyade, devlet tarafından yukarıdan aşağıya planlanarak geliştirilmiştir.

Bundan dolayı ve aşağıda belirtilen farklı sebeplerden, üretim ekonomisi istenilen düzeye bir türlü ulaşamamıştır, ulaşılması da siyasi ve yönetsel sebeplerden dolayı zor görünmektedir.

Türkiye’de sanayi sistemi ve maliyet muhasebesine 1970"li yıllarda ABD muhasebe sistemi olan, ‘’TEK DÜZEN MUHASEBE HESAP PLANI‘’ ile beraber maliyet muhasebesi (diğer ismiyle sanayi muhasebesi) sistemine KIT- Kamu İktisadi Teşebbüsleri"nde uygulanmaya geçmiştir.

KİT"lerde kamu sektörlerinde kullanılan bu sistem, zamanla yerine oturmuş ve işletmelerini, bu sistemler sayesinde dev kurumlar haline getirmişlerdir.

Özellikle Kürdlerin yaşadığı coğrafyada dev KİT"ler kurulmuştur.

Mazıdağı Fosfat İşletmesi, Ergani Bakır İşletmeleri, Elazığ Ferro Krom İşletmeleri ve Batman Petrolleri başlıcaları idi.

Dünyanın en stratejik madeni olan TÜRKİYE BOR MADEN İŞLETMELERİNDE halen KİT olarak devam etmektedir. (Benim çalıştığım ve yıllarca maliyet muhasebesi ve üretimde planlamalar yaptığım kurum aynı zamanda).

Bu Sistemler sayesinde bugün dünyadaki pazar payını artırarak yurt içinde de kullanım alanları bulmaya çalışarak ekonomiye, maden ihracatı alanında ciddi oranda katma değer kazandırmaya devam etmektedir.

Dünyada gelişen bilişim sektörü sayesinde, üretim sistemlerinde ERPI VE ERPII standart ve fiili maliyet sistemleri gelişerek, en ince noktasına kadar analizler yapılarak şirketlerin rekabet güçlerini artıran sistemlere dönüşmüştür. Şirketlerin bu potansiyellerini maksimum seviyelere getirerek büyümelerini sağlamıştır.

Maliyet Analizlerinde, hedeflenen ve ihtiyaç duyulan temel konu, kaliteden ödün vermeden, verimli bir üretimle, maliyetleri nasıl düşürürüm.

Üretim maliyetlerinin miktarsal ve mali boyutu içindeki gider nevileri ile analiz ederek, üretimde verimlilik ve giderlerde tasarruf nasıl sağlarım ve maliyetlerimi düşürebileyim alanında odaklanmaktadır.

Maliyet düşürme hammadde tedarik aşamasından kullanıma kadar, gider ve masrafların analizi ve dönemsel mukayesesi ile değişken ve sabit giderlerin kontrolü ve üretim maliyetindeki pay oranları ile bu sağlanır.

Ancak bu verileri sağlamak için şirketlerin bünyelerinde çok iyi bir kontrol sistemine sahip olması lazım. Şirketler fonksiyonel olarak birim yetkilendirme ve sorumlulukları üzerinden raporlama ve aylık faaliyet toplantıları ile etkinlik sağlayabilir.

Türkiye’de1989 yalında kurulan ve 1994 yılında uygulamaya geçen TÜRMOB Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Muhasebe Sistemi ile Büro Muhasebesini geliştirerek şirketlerin vergi, SGK gibi resmi işlemlerinde epey mesafe alarak şirketleri bu külfetten kurtarmışlardır.

Türkiye 1980"li ve 1990"lı yıllarında bilişim sektöründe, ilerlemeler kaydederek bu alanda ve yerli yazılım üzerinden mesafeler almasına rağmen, şirketler henüz bu konuda, Türkiye genelinde az gelişme kaydetmesine rağmen, bölgemizde ve ilimiz Diyarbakır’da sistem–üretim süreçleri ve maliyet muhasebesinde gerilerden takibine devam edilmektedir.

Başta üretim yapan firmalar olmak üzere, dönüşümler ve üretim yapan firmalar, sistemlerini içeriye alarak rekabet edebilme ve şirketlerini sistemler ile kurumsallaştırma amaçlı içeriye alma konusunda Türkiye genelinde bir arayış başlamıştır.

Bu konuda SMMM"ler kendi işleri başlarından aşkın olduğu için, şirketlerin sistem ve kurumsallaşmalarına fazla zaman ayıramadıkları gibi, iç sistemler ve maliyet muhasebesi ile üretim sistemi konularında yetersiz kalmaları nedeniyle, işin içine mühendislik alanı da söz konusu olduğu için, şirketlerde iç kontrol sistemlerinin yapılması ve üretim sistemlerinde çok ciddi sıkıntılar yaşamaktadır.

Türkiye genelinde bu sıkıntı had safhada iken, Diyarbakır ve bölge bu konuda maalesef çok daha sıkıntılı, bu durum hem bölge ekonomisi, aynı zamanda Türkiye ekonomisi bakımından katma değer sağlamadığı gibi sermayenin boşa gitmesine sebep olmaktadır.

Bu konuda Diyarbakır için çözüm nedir?
Herşeyden önce;
Diyarbakır Valiliği,
Diyarbakır Organize Sanayi Müdürlüğü,
Diyarbakır Ticaret Sanayi Odası,
Diyarbakır Mali Müşavirler Odası,
Diyarbakır İşveren Dernek ve Odaları,
Diyarbakır Vergi Dairesi Başkanlığı,

Bu konuda üretim sektöründe sistem konusunda yetersiz kaldığını ve bu konuda bir ihtiyaç olduğunu kabul ederek işe başlamaları lazım.

Kabul gören bir konunun, başarı şansı yüksek olur şiarı ile hareket etmek zorundayız.

Ben şirket danışmanlığı yapıyorum.

Bursa Eti Bor İşletmesi emekli Mali İşler Müdürüyüm. Uzun yıllardır Diyarbakır"da bu alanda çalışmalarım var, Dicle Üniversitesi"nde muhasebe uygulamaları üzerine bir dönem ders verdim.

Diyarbakır ve bölgede önemli sorun, üretim yapan şirket ve üst yönetim kademesindeki yetkililerin bu konuda bilinçlendirilmelerine dair seminerler ve tanıtımların yapılması ile bu konunun SMMM odalarının ilgisi dahilinde, ancak onları aşan bir konu olduğunu hep beraber kabul etmek gerekir.

Konu kabul edildikten sonra çözüm ondan sonra başlar.

Peki kurulacak sistemlerin faydası ne?

Şirketlerin önünü görmelerini sağlar.

Şirketlerin maliyet analizleri sayesinde üretim ve satış politikalarını pozitif etkiler. Şirketlerin yeni yatırım kararları veya mevcut şirketlerinin büyümesini sağlar.

İlimizde yeni isdihdam alanlarına yol açar. Çevre illere de örnek çalışmalarla bölge ekonomisini de ilimizin ekonomisinde olumlu etkiler.

Gerekirse üretim ve muhasebe alanlarında uygulamaya dayalı personel eğitimi ile yetişmiş personel ihtiyacı ile beraber istihdama katkı sağlar.

ÜRETİM ŞİRKETLERİNDE ÜRETİM SÜREÇLERİ

Türkiye’nin neresine gidilirse gidilsin, bütün üretim şirketlerinde ortak süreç başlıkları aynıdır.

Bu teknik bir konu olduğu için detaylarına girmek istemiyorum.

Sonuç olarak bölge sadece siyasi olarak ele alınacak konulardan ibaret değildir.

Ekonomilerin alt yapısı olan şirketlerin teknik, idari ve sistem olarak kurumsallaşma sağlamaları beraberinde ekonomik büyüme ve güçlenme getirir.

Ekonomik büyüme istihdamın yanısıra sağlıklı düşünen toplum ve sağlıklı siyaset demektir.

Yarım asırdır bölge militarize olmuş ve terör boyunduruğu altında olduğunu görerek, gerek toplumsal siyasal gelişmeler ve gerekse ekonominin önü kesilmiş durumdadır.

Bu bize şunu gösteriyor, bölge yüzyılın gerisindeki ekonomik girişimler ve siyasal geriliğin altında yaşamaktadır.

Yüzyılımızda sermaye ve girişimcilik kendi başına ekonominin kaynakları olmaktan çıkmıştır, günümüzde; eğitim, insan kaynakları, teknolojik buluşlar ve teknoloji kullanımı üretim ekonomisinin başat kaynakları haline gelmiştir.

Türkiye’de eğitimin geldiği nokta belli, bunun yanında Kürdler kendi kültürlerinden uzaklaştırıldığı için eğitim konusunun ekonomide kaynak olması çok daha zor ve vahim bir durumdadır.

Eğitim bu ise, insan kaynakları ve teknolojik buluş ve kullanımları daha çok vahim bir durumdadır.

Bir sonraki yazımda Türkiye’de üretim ekonomisinin geldiği nokta, Kürd coğrafyasında Kürd sorununun üretim ekonomisindeki negatif yansımaları ve çözüm önerileri yer alacaktır.

Print