2020-12-02
Skip Navigation Links
Destpêk/Anasayfa
Pêwendî/İlişki
Lînk
Skip Navigation Links
Video
Album
Arşîv
 
ŞÊX SEÎD: SEREKÎ SEREWEDARTIŞÎ NETEWÎ YÊ KURDİSTAN
2020-06-28 19:03


Serekî Serewedartişî Netewî Yê Kurdistan Şêx Seîd, reyber û serekanî miletê kurd ra yew o û o her tim zî wina bêro vîr arden.

Hereka ke serrê 1925 ke binî serektîyê Şêx Seîd de destpêkerd, bêşik, yew hereketa netewî û azadîwaşte ya. Kurdan ê serran de, bi zerre ra bawerîyê xo na hereket ard û paşt da ci. Helbet, Şêx Seîd yew şexsîyeto xususî û cematnas û miletperwer û netewekar û zana û her wina zî dîndar bi.
Bê guman wextî dewleta Osmanîyan de, miletê Kurd waharî tayê mafan bî û eşkayenî goreyî edet û kukturî xo biciwî. Sey mînak ziwanî Kurdî qedexe nêbi, nameyî xozayî ê dew û bajaranî Kurdistan, kurdî bi, nasnameyî Kurd û Kurdistan qedexe nêbî, ret, înkar û asîmîlasyon hende huşk nêbi.

Rejimo Kemalist ê Komara Turkîye ke “tekîye” û “Tirkbîyayiş” sero amebi fîkîr kerden, di serrî serewedartişî miletê Kurd ra vero amebi hikum sero. Yew meclîsa newe amebî awan kerden, meclîsa pey yew komar zî, ameyebî îlan kerden.
Kemalîst û îdare kerdoxanî komara newe înkar kerdişî heq û hiquqî kurdan sey “Yew karo milli” qebûl kerd. Heme heqî kurdan yê netewî ameyî qedexe kerden. Gelek yasa û qanûn û kerdeyî “verba Kurd” ameyî şoxilnayen, kurd roj bi roj kesayetîye xo ra ameyî dûr kewten, kurdbîyayen bi sey yew talukeyo gird, felaketa newe yê Komarê Tirkan, înkarî Kurdan û cûyê Kurdayetî kerd.

Komara Kemalist ke bingehî serdestîye miletê tirk sero awan bibî, roj bi roj Kurdan sero yew zordestîya giran rona.
Destpekî serranî 1920 de Erzirom de Xalid Begê Cıbrî, Yusuf Zîya û çend embazanî înan bi nameyî "Komîteyî Îstîklalî Kurdîstan – AZADΓ yew rexistin awan kerdibî. Yew mudet cuwa pey Şêx Seîd zî bibi endamî Azadî. Payîzî 1924 de serekanî AZADÎ ra Xalid Begê Cıbrî, Yusuf Zîya ameyî girewten. Îdarekerdoxanî tirkan Şêx Seîd ra waşt ke o şîyero Erzirom de îfa de bido.
Nayê sero Şêx Seîd, hetî Dîyarbekîra kewt rayîr, ey bi serek eşîr, şêx, mele û gîragîranî kurdana zaf kombîyayişî viraştî.

Şêx waşt ke Diyarbekîr de “yew meclîsa mîllî” awan biko, la belê rejim no mecal nêda şarî Kurd. Şêx Seîd û embazî ey mecbur mendî, dest bi yew serewedartiş kerd û verba dewleta Tirk xoverda, înan waşt ke Kurdistan binî zordesetîye komara Tirk ra azad bikerî.
La, çi heyf ke no serewedartiş hetî zaf anî dîrokzanan ra sey yew serewedartişo “bêwext û rew” ame hesibnayen. Çunke goreyî fîkrî înan milet hema bi pêroyî hedre nêbî û yew yewbîyayişî serasero milli çîn bi. No sebeb ra no serewedartiş zaf nêramit. Dewleta Tirk bi yew zordestîya gird êrîş ard hereketî Şêx Seîd sero û na hereket davindarnayen û kerd vila. Şêx Seîd û 47 embazî ey, Mehkimayî Îstîklalî Şerqî de, ameyî mehkima kerden û bi cezayê îdam ameyî ceza kerden. Dewlet hend Şêx Seîd ra tersayî ke mehîtî ey nimit û heta ewro zî cayî mezelî ey û embazanî ey beli nîyi, yanî nêno zanayen.

Ma sey Partîya Maf û Azadîyan / HAK-PAR, serekî hereketî azadîwaştoxa netewî Şêx Seîd û embazanî ey, serrgerê 95. îdam kerdenî înan de, birêz û îhtîramo gird yad kenî. Her wina ma mehkima kerden û qerarî bêedalet ê mehkimaya nîjatperesta îstiklal, şermezar kenî. Şêx Seîd riyo sipî ê miletê Kurd o. Miletê Kurd bi hereketê Şêx Seîd û bi şexsî ey sereberz a. Miletê Kurd mînetdarê Şêx Seîd a.

Wa cayî gorê Şêx Seîd bêro eşkira kerden. Wa îtîbarî înan bêro îade kerden.

Nuştegehî Agahdarî û Çapamênîyî Partîya Maf û Azadîyan / HAK-PAR

ŞÊX SEÎDÊ PÎRANÊ: SEROKÊ SERÎHİLDANA NETEWÎ A KURDİSTANÊ


Serokê serhildana Netewî a Kurdistanê Şêx Seîd, yek ji rayedar û bîrewerê miletê Kurd e û wê wisa jî her tim bi bîr were. Tevgera ku di sala 1925’an de, dibin serokatîya Şêx Seîd de, destpêkirîye, bêşik tevgerek netewî û azadîxwaz e. Kurdan di wan salan de, bi dil û can bawerîya xwe bi vê tevgerê anîne û piştgirî lê kirine.

Helbet, Şêx Seîd şexsîyetekî taybetmend û civaknas û miletperwer û netewekar û zanîyar û her wiha jî; odlar bû.
Bê guman di dema dewleta Osmanîyan de, gelê Kurd qederek maf û berjewendîyên xwe parastibun û di jîyana Kurdan de xal û rengên Kurdewarî zêdetir xûya dikirin. Wek perwerdeya bi zimanê Kurdî, navên xwezayî yên gund û bajarên Kurdistanê, xwedmixtarîya mîrekên Kurdan, azadîya pênasa Kurd û Kurdistanê, nebûna ret û înkar û asîmîlasyonê û gelek xalên din.

Rejima Kemalist a Komara Turkîyê ku li ser “yekane” û “Turkane” hatibu hizir kirin, berî serhildana miletê Kurd bi du salan bibu xwedî desthilatdar. Meclîsek nû hatibu damezrandin, piştî meclîsê komarek jî hatibû îlan kirin.Ya balkêş ew e ku komara nû, xwe wekî “Komara herdu gelan” ango “Komara Turk û Kurdan” befand kiribû. Meclîsa yekem destûreke nû pejirandibû û him di destûra nu de û him jî di biryarên destpêka meclîsa nû de, ji bo miletê Kurd mixtarîyet, yanî xweserîyek wekhev wek prensîb hatibû qebûl kirin. Di belge û bîranînên Meclîs û Mistefa Kemal de gelek caran qala vê demê hatîye kirin û ew belgeyê meclîsa pêşîn di arşîvên dewletê de hatine veşartin. Kurd wek miletek û Kurdistan jî wek welatek, Erdek, erdnigarek hatîye nas kirin.

Lê mixabin ku Kemalîst û rayedarên komara nû bi lez xwe û feraseta xwe wergerandin ser hizrên xwe kû di wan hizran de, inkara heq û berjewendîyên Kurda wek “kareke milli” hatibu destnîşan kirin. Maf û berjewendîyên Kurdayetî ku her yek beşekê bûn ji hebûna netewî a kurdan, yek bi yek hatin qedexe kirin. Gelek yasa û zagon û kiryarên “dijî Kurd” hatin bikaranîn, Kurd roj bi roj jî kesayetîya xwe hatin dûrxistin. Kurdbûn bû wek xeterek mezin, feraseta nû a Komara Turkan, înkara Kurdan û jîyana Kurdayetî kir. Komara Kemalist û raya sîyasî a kulî ser serdestîya nîjada Turk ava bibû li Kurdan qûlibî, roj bi roj Kurd xiste bin zordestîyek nedîtî.

Di van şertan de, Şêx Seîd wek mirovekî şerefmend û hestîyar û Kurdewar, li himber kiryarên zordestên rejîmê ne qaîlbûn û nerazîbûna xwe anî ziman û gelek caran ew wek aqilmend û serwêrekî Kurd bi navê miletê Kurd bang li rejimê kir ku destdirêjîya mafên millî yên miletê Kurd neke. Lê rejimê ev bangewazîya li ber çav negirt û dijwartir bû, zilm û zora li ser Kurdan berfirehtir kir. Rejima Turk Kurd ji hemu mafên milli û hevpar bêpar hiştin.
Şêx Seîd, di gel serok eşîr û şêx û mişayiqên Kurda gelek civîn kirin, şewirî û yekîtiya wan pêk anî. Şêx dixwest ku li Diyarbekir “encumeneke milli” sah bike û yekdengîya miletê Kurd pêk bîne. Lê rejimê ev mecala jî neda gelê Kurd. Şêx Seîd û hevalê xwe naçar dest bi serhildaneke girseyî kirin û li himber rejima Turk li ber xwe dan, xwestin ku Kurdistanê ji bin zordestîya komara Turk azad bikin.

Di vê demê de di navbera Rêxistina Azadî û Serokê wê Xalid Begê Cıbrî û Serokê milî Şex Seîdê Pîranê de hevkarî û hevdengîyek pêkhat, Miletê Kurd 95 sal berê, li hemberî rejima Kemalîst serhildanek pêk anî. Lê mixabin ku ev serhildan ji alîyê piranîya dîrokzanan ve wek serhildaneke “bêwext û zû” hate hesibandin. Lewra, tê gotin ku, milet hê bi giştî amade nebû û yekîtîyek seranser a milli çênebibû. Lewra ye ku, ew serhildana girseyî zêde nikaribû dom bike. Bi zordestîyeke mezin, rejima Turk êrîş anî ser tevgera Şêx Seîd û ew hewildana têkbir, di nav zordarîyeke nedîtî de, tevger da seknandin û belav kir. Şêx Seîd û 47 hevalên wî, di dadigeha Îstîklalê a Şerqê de, bi ferasetek neyartî û bi bêdadîyeke nedîtî, hatin darizandin û bi idamkirinê hatin ceza kirin. Şêx Seîd ji bo rejîmê tirseke wisan mezinbû, ku termê wî jî, bi xef veşartin û hê jî, cihê gor û qebra Şêx Seîd ne dîyar e, hê jî vedişêrin.

Em wekî Partîya Maf û Azadîyan / HAK-PAR, serokê tevgera azadîxwaz a Netewî Şêx Seîd û hevalên wî di salvegera 95 an ya idamkirina wan de, bi rêzgirtinî û bi rûmeteke mezin yad dikin. Her wiha darizandin û biryara bêdad a dadigeha nîjatperest a îstiklalê, bi tûndî şermezar dikin. Şêx Seîd rûsipîtîya Miletê Kurd e. Miletê Kurd bi tevgera Şêx Seîd û bi şexsê wî, şanaz û kûbar e. Miletê Kurd minetdarê Şêx Seîd e.
Bila gora Şêx Seîd were eşkere kirin. Bila sîyaneta Şêx Seîd were peşvedayîn.

RAGÎHANDİN Û ÇAPEMENÎYÊ A PARTÎYA MAF Û AZADÎYAN / HAK-PAR

Print