‘Bizimkilerin’ devletine de demokrasi gerek
‘Kuvvetler ayrimi’ndan vazgeçilebilir mi? Niyetiniz demokrasi içinde kalmaksa, hayir. Demokratik rejimin ana mekanizmalarindan birinin kuvvetler ayrimi oldugundan kimsenin bir kuskusu yok.
Ama yönetenler bütün gücün kendi ellerinde toplanmasini isterler. Iste, kuvvetler ayrimi da bu egilimlerin önüne set çekmek için ‘icad edilmistir’. Dolayisiyla sikayetlere sasmamak gerek. Denetimden, sinirlanmaktan hoslanmiyorlar. Bu sadece bize has bir durum da degil. Ancak Türkiye’nin yönetim kültüründeki ‘hikmet-i hükümet fikri’ bu egilimi güçlendiriyor. Yönetenler kendilerinin hep hakli oldugunu, hep dogruyu yaptiklarini düsünüyorlar. Yanlislarini söylediginizde, ‘isler bildigin gibi degil azizim’ diye basliyorlar ‘durumu’ izah etmeye. Onlara göre bizim elestirimizin nedeni ‘bilgisizligimiz’. Durumu bir bilsek, kararlarin nasil alindigini, sartlarin ne oldugunu bir bilsek elestirilerimizi geri çekeriz onlara göre. Elestiri ve uyarilarimizin nedeni ‘devletin isleyisine iliskin bilgisizligimiz’. ‘Peki, o zaman, bilgi verin de ögrenelim’ derseniz alacaginiz cevap; ‘her seyin kamuoyu önünde konusulamayacagi, devletin isleyisinin farkli oldugu’ yolundadir. ‘Siz merak etmeyin, her sey kontrol altinda,’ adeta bir darb-i meseldir devlet katinda. Hem bilmedigimiz için elestirdigimiz söylenir, hem de bilgi verilmez. Sonuç; devletlûlar kulaklarini tikar disaridan gelen elestirilere. Onlar ‘en iyi’yi biliyorlardir ve ‘gerekeni’ yapiyorlardir. Vatandastan beklenen, iyiniyetinden kusku duyulamayacak olan ‘devlet büyüklerimizi’ desteklemesidir. Bütün bu gözlemler dünün ‘bürokratik oligarsi’sini anlatmaz; devletlesen yeni siyaset elitlerinin de zihniyet dünyasi farkli degil. ‘Bati cephesinde degisen bir sey yok’; sonuçta, devlet gelenegi ve devlet akli üstündür!
Iste bu zihniyete karsi demokrasiye, hukuk devletine, kuvvetler ayrimina, insan haklarina her devirde ihtiyacimiz var. Dün Kemalistlerin vesayetinde de ihtiyaç duyuyorduk bu degerlere, bugün ‘bizimkilerin iktidari’nda da ihtiyacimiz var. Sorun devleti kimin yönettigi degil. Devletin dogasi sorunlu; onu sürekli gözetleyecek, sinirlayacak, denetleyecek mekanizmalar lazim. Demokrasi de, hukuk devleti de, insan haklari da iste bunun için icad edildi. Kim yönetirse yönetsin bu degismez. Dolayisiyla kimse çikip; ‘Kardesim, biz helal süt emmis insanlariz. Bize güvenin. Hakkinizi gasp etmeyiz, emeginizi çalmayiz. Önümüzdeki engelleri kaldirin, sorgulamayi, elestirmeyi birakin.’ demesin. Devlet yönetirken kimseye gözü kapali güvenilmez; denetlenir… Kuvvetler ayrimi ilkesi de bunun yollarindan biri. Buna karsi çikmak, halki devlet karsisinda korunmasiz birakmak anlamina gelir, velev ki devlet ‘siz’ olun…
Dahasi, hem baskanlik sistemini savunmak hem de kuvvetler ayrimindan rahatsiz olmak tuhaf. Demokratik rejimlerin baskanlik sisteminde kuvvetler ayriminin en kati versiyonu uygulanir. Halkin oylariyla yeniden baskan seçilen Barack Obama su siralar yönetiminin bütçesini Kongre’den geçirmek için ugrasiyor. Isi hiç de kolay degil. Hem Demokratlari hem de Cumhuriyetçileri ikna etmesi gerekiyor Kongre’de. Saglik reformunda çok fena zorlanmisti önceki döneminde. Vergi politikasinda revizyon yapmak zorunda simdi. Yeni Disisleri Bakani olmasina kesin gözüyle bakilan Susan Rice geçenlerde Baskan’a yazdigi bir mektupla göreve talip olmadigini açikladi. Neden? Çünkü Kongre’den onay alamayacagi ihtimali var. Yasama’nin yönetim üzerindeki denetimi böyle bir sey. Biz nelerden sikayet ediyoruz? Gücün ‘tekellesmesi’nden korkulur. Kuvvetler ayrimi, gücün yönetim katinda tekellesmesini, dolayisiyla otoriterlesmesini engellemenin yollarindan birisi. ‘Geleneklerimize uygun bir baskanlik’ modeli arayanlarin kafasinda böyle bir mekanizma var mi, bilmiyorum. Bildigim devrimini daha iki yil önce yapmis Misir’da bile Cumhurbaskani Mursi’nin kendini yarginin üstüne koyan, bazi kararlarini yargi denetiminin disina birakan bir kararnameyi bir hafta içinde geri çekmek zorunda oldugu. ‘Bizimkilerin’ devletine de demokrasi gerek. [email protected]
——————————————-
Zaman-21 Aralik
Ihsan Dagi
