Biden Rüzgâri
ABD; iktisadi, askeri ve siyasi olarak dünyanin en güçlü ülkesi, dolayisiyla orada yapilan seçimler salt Amerikalilari degil bütün dünyayi alakadar eder. Washington’a hâkim olan iradenin alacagi kararlar herkesin hayatina dogrudan tesir ettiginden, ABD seçimlerine hemen her yerde büyük bir ilgi gösterilir.
Trump ile Biden arasindaki son ABD baskanlik seçimi, Türkiye’de de yakindan takip edildi. Ankara, Trump’in seçilmesini arzu ediyordu. Erdogan ve Trump’in iki ülke arasindaki bazi pürüzleri kurumsal düzenlemeler üzerinden degil de sahsi iliskilerle çözme imkâninin kaybi disinda bu tercihin baslica iki sebebi vardi:
Biri, Biden’in adayligi esnasinda verdigi bir mülakatta Erdogan’a karsi Türkiye’deki muhalefetin desteklenmesi gerektigini ifade etmesiydi. Dile getirildiginde pek dikkat çekmeyen bu ifadeler, aradan uzun bir süre geçtikten sonra Ankara’da çok sert sekilde karsilandi ve Biden karsitliginin temeli yapildi.
Digeri ise, Biden’in Kürtlere ‘özellikle de Suriye Kürtlerine- yönelik sicak mesajlar vermesiydi. Ona göre Trump’in Kürt politikasi bastan sona yanlisti. Trump, ISID’e karsi kahramanca bir mücadele eden Kürtlere yeterli mali, askeri ve siyasi destegi vermekten kaçinmisti. Kendi döneminde böyle bir hataya düsülmesine müsaade edilmeyecek ve Kürtlerle daha stratejik bir isbirligi tesis edilecekti. Türkiye, bunu kendi Kürt politikasina bir tehdit olarak okudugundan Biden’a karsi Trump’in koltukta kalmasini istiyordu.
TRUMP’IN KÜRT KARNESI
ABD seçimlerini büyük bir merakla izleyen Kürtlerin dilegi ise genel olarak Biden’in kazanmasiydi. Zira 2016-2020 yillarini kapsayan Trump döneminde Kürtler önemli kayiplara ugramisti. Kürtler için Trump’in karnesi kiriklarla doluydu. Kürdistan’in bagimsizlik referandumunu desteklememisti. Kerkük, Afrin, Serêkanîyê gibi merkezlerin Kürtlerin elinden alinmasina bazen dogrudan bazen dolayi olarak olur vermisti. Türkiye’nin Kuzey Suriye’ye dönük operasyonlarina müsaade etmisti. Keza eski Ulusal Güvenlik Danismani John Bolton da hatiratinda, Trump’in Kürtler hakkinda hayirhah düsünceler tasimadigini yazmisti, vs.
Buna mukabil Biden’in artilari vardi. Obama’nin yardimciliginda da adayligi sirasinda da Kürtlerin gönlünü oksayan bir dil kullaniyordu. ABD’nin Ortadogu politikasini Trump gibi ‘çekilme siyaseti’ üzerine kurmuyordu. Ortadogu’da mühim bir rol üstlenecek Kürtlerle yardimlasma, dayanisma ve isbirligi baglarinin güçlendirilmesi gereginin altini çiziyordu. Kürtlerin siyasi hedeflerini gerçeklestirmek için ABD ile isbirligine her zamankinden daha fazla ihtiyaç duydugu bir dönemde, Beyaz Saray’da Biden gibi bir profilin ikamet etmesi daha iyi neticeler dogurabilirdi. Hülasa Trump’i desteklemenin bir gerekçesi yoktu, Kürtler için Biden tercihe sayandi.
TARIHI MÜTTEFIKLIK
Seçimden Biden’in galip çikmasi, bu pozisyonlarindan ötürü, Türkiye’de hosnutsuzluk Kürtler arasinda ise sevinçle karsilandi. Biden’i tebrik etmek için uzunca bir süre beklenmesi, Ankara’nin memnuniyetsizliginin disavurumuydu.
Bununla birlikte Biden’in isbasina gelmesiyle, Türkiye-ABD iliskilerinde dramatik bir degisimin olmasi da beklenmemeli. Evvela Biden dis politikada önceligini Çin, Rusya ve Kuzey Kore ile olan iliskiler ve mücadele ile uluslararasi sistemde Trump’in tahrip ettigi ABD’nin yerini onarmaya vermesi muhtemel. Keza Türkiye ile ABD arasinda da tarihsel arka plani saglam bir müttefiklik iliskisi var.
Sahsilarin siyaset tarzi, elbette bu iliskinin düzeyine etkide bulunur ama zeminini bütünüyle ortadan kaldirmaz. Her iki aktör de yeni ortaya çikan tabloya göre pozisyonlarini ayarlayacaklardir, zaten Türkiye’de bunun emareleri görülmeye baslandi. Yakin gelecekte iki tarafi en çok S-400 ve F-35 konulari zorlayacak gibi görünüyor. Iki ülke iliskisinin alacagi hâlde, öncelikle bu konularda alinacak tavir belirleyici olacak.
IHTIYAT
Biden’in kazanmasinin Kürtlerde iyimserlik dozunu yükselttigi bir gerçek; lakin burada da ihtiyati elden birakmamak lazim. Kürtlerin taleplerini ve statüsünü ABD baskanin sahsi niteliklerine baglamak çok büyük bir risk tasir. Akibetin hayirli olmasi için Kürtlere düsen iki büyük sorumluluk var: Biri, yeni dönemde ABD ile kurumsal isbirliginin gelistirilmesidir. Digeri ise Kürtlerin kendi içinde birbirine düsmemesi ve asgari müstereklerde bulusabilmesidir.
Asgari müsterekten iki kastim var: Ilki, Suriye’de Kürtler arasi birlik kurulmasina destek verilmesidir; zira bu, Kürtlerin Suriye’nin gelecegini tayin eden platformlara daha güçlü oturmasini saglar. Ikincisi, Irak Kürdistani’nda Kürdistan Bölgesel Yönetimi’nin mesru otoritesinin taninmasi ve buna saygi gösterilmesidir.
Biden’in seçimi Kürtler için bir rüzgâr yaratmis olabilir. Ancak rüzgârin bir ise yaramasi için Kürtlerin de rotasinin belli olmasi gerekir. Aksi takdirde hedefi olmayan ve hangi limana gidecegini bilmeyen bir gemiye hiçbir rüzgâr yardim etmez.
—————————————————————————-
14 Kasim 2020
Vahap Coskun