Bikkinlik…
Ortadogu’da kan gövdeyi götürürken böyle bir baslik atmak hos degil. Ama eger siz de benim gibi, 10 yili askin Modern Ortadogu Tarihi dersi veriyor olsaydiniz ayni duyguya sahip olurdunuz.
2003 yiliydi; Minnesota Üniversitesi’nde, ABD’nin Irak isgali ve sonuçlari üzerine bir toplanti düzenlemistik. Orada söylediklerimi bir cümle ile söyle bitirmistim: ‘Eger ABD ve Batili güçler, Irak’ta 50 yilin üzerinde kalmayi becerirler ve ortak bir Irak kimliginin yaratilmasina katki saglarlarsa eylemleri basarili olabilir, yoksa Irak parçalanacaktir.’
10 yili askin, konuyla ilgili her yazimda bu fikri tekrar ettim. Irak diye ortak bir kimlik yoktur; Irak Ingiliz salakliginin ürünü ortaya çikmis ancak bir diktatör tarafindan birarada tutulabilecek suni bir yapidir. Bu diktatörlük kalktigi an Irak kendi dogal yapisina dönecek ve etnik- dinsel kimlikler etrafinda bölünecektir. Olan budur. Simdi Batili- Dogulu tüm güçlerin timsah gözyaslari dökerek, Irak’in birlik ve bütünlügü üzerine nutuklar atmalarina gülsem mi aglasam mi bilemiyorum.
Basit ama gerçekten çok basit gerçekler var ve bunlari alt alta siralamakta fayda var:
1)Osmanli eger Irak denen cografyayi yüzyillarca yönetimi altinda tuttu ise, bunu bu bölgeyi üç ayri yapi olarak ele alarak ve bu üç yapi ile merkezden ayri iliski kurarak basarmistir. Kuzeyde Kürtler, Bagdat merkezli Sünni Araplar ve Basra merkezli Siiler. Bu tablo degismez. Irak üçe bölünecektir, bölünür. Bu üç ayri topluluk, Irak denen bir kolektif kimlik altinda ileride birlesir mi, zannetmiyorum, birlesse de biz görmeyiz zaten…
2) Lübnan, Suriye, Ürdün, Irak denen devletler suni yapilardir.Ingiliz ve Fransizlarin yedikleri haltin ürünü olarak ortaya çikmislardir. Ingiliz ve Fransizlarin kör çikarlari olmasa idi, Yahudiler de dâhil, bölge halklari belki biraz birbirlerini bogazladiktan sonra, cografi sartlara da bagli olarak bazi makul sinirlar içinde birlikler kurabilirlerdi.
Olur mu canim diyeceklere ve de bilmeyenlere hatirlatmak isterim; dönemin Arap hareketinin siyasi lideri Emir Faysal ile Yahudilerin sözcüsü sayilan Chaim Weizmann Ocak 1919’da bir anlasma imzalamislardi; ve Ortadogu’daki (Filistin’deki) topraklarin Araplarin ve Yahudilerin birarada yasamalarina yetecek kadar genis ve büyük oldugunu dünyaya ilan etmislerdi. Acaba bu Yahudi- Arap ortakligini kim bozdu dersiniz?
3)Ortadogu’da iflas eden Ingiliz- Fransiz dayatmasi Sykes- Pichot antlasmasidir. Sykes- Pichot düzeninin iflas ettigi ve bu antlasmanin ürünü olusmus uyduruk ulus-devletlerin dagilacagi sagir sultanin bile duydugu, bildigi bir gerçeklik hâline gelmisti. Bunu söylemeyen Ortadogu uzmani kalmadi galiba… Bu nedenle, Irak nasil kurtulur, etrafinda yapilan tartismalar havanda su dögmekten baska bir sey degildir.
4)Tayyip Erdogan ve Davutoglu son derece dar kafali ve beceriksiz siyasetçilerdir.Akil havzalari ve siyasi ufuklari Sünni- Islam dünyasi ile sinirlidir. Bunun ötesine gidecek bir evrensellige sahip degildir. Daha önce de yazdim. Sykes- Pichot düzeninin çöktügü bir ortamda, Ortadogu’daki farkli etnik din yapilarin esit özgür ve demokratik bir tarzda birarada tutulmasi ve yeni bir Ortadogu evi yaratilmasi mümkün idi. Ama bunun için soruna, etnik- din kimliginin dar ufuklarinin ötesinde, ulus-devlet anlayisinin ötesinde bakan genis vizyona sahip yöneticiler gerekirdi.
5)Erdogan ve Davutoglu’nda bu birikim ve ufuk yok. Onlar Islam’in temel degerlerini insanligin evrensel ve bölge insaninin ortak degerleri olarak formüle edebilecek yetenekten uzak olduklarini gösterdiler ve bundan dolayi da kaybettiler. Bölgedeki güçlü etnik- din kimliklerinden sadece bir tanesi oldular. Alevileri, Hristiyanlari, Arap seküler çevreleri açiktan karsilarina alacak kör bir Sünni- Islam fanatizmine düstüler. Esad rejimine karsi demokratik degerleri degil, Sünni- Islam degerlerini öne çikartan akimlara sinirsiz destek vererek etnik- din çatismasini körüklemekten baska bir sey yapmadilar.
Bundan sonra olacaklar asagi yukari bellidir. Birçok sey biraz da Türkiye’nin Kürt politikasinda neleri yapabilecegine bagli olarak gelisecektir. Bu da baska bir yazi konusu olsun!
——————————————————
Taraf-16 Haziran
Taner Akçam