Sizin soyunuz ne?
Bir varmis, bir yokmus…
Evvel zaman içinde kalbur saman içinde Tekirdag’da kendi halinde yasayan bir köy varmis. 1935 yilinda birçok Gagavuz göçle bu köye yerlesmis.
Tam o yillarda soyadi kanunu çiktigi için nüfus memuru almis aileleri tek tek karsisina, her birine yeni bir soyisim vermis…
Birelma.
Ikielma.
Üçelma.
Dörtelma.
Beselma.
Altielma.
Yedielma.
Sekizelma.
Dokuzelma.
Bitmedi, sonuncusuna da Baselma.
Köylüler saskin… Ama yapacak bir sey yok. Yüce devletimiz böyle uygun görmüs.
* * *
Bakmayin misli geçmis zamanla yazdigima…
Masal degil, gerçek bu.
DHA’nin merakli muhabiri Ruhan Yalçin hikâyeyi duyunca hemen köylülerle görüsmüs…
Köylülerden Rahim Beselma ‘Köyümüz ilginç soyadlarina sahip. Çogu insan bu olaya sasiriyor. Zamaninda birden dokuza kadar elma soyadlari vermisler. Bize de Beselma soyadi verilmis’ diyor.
Ama kimse bu soyadlarinin nasil verildigini tam olarak bilmiyor.
Kimi nüfus memurunun elma askina bagliyor.
Kimi civar köylerde elma ariyor.
Kimi geldikleri kasabanin adina arastiriyor. Ama sonuç degismiyor…
Ballihoca Köyü’ne gökten üç degil 9, hatta baselmayi da sayarsak 10 elma düsüyor.
* * *
Aslinda Ballihoca köylüleri sansli…
Onlar kadar sansli olmayanlar da var…
Bu ülkede soyismi ‘esekcanbazi, killi, dana, dönek, bolveren, malkondu, satilmis, verici, kalkmaz…’ olanlar da var.
Ya da Ahmet Türk gibi Kürtlügü daha dogustan elinden alinan da…
Soyismi deyip geçmeyin…
Cumhuriyetin ulus devlet projesinin tepeden inmeci en önemli uygulamalarindan biriydi 1934’te çikan soyadi kanunu. Geçmisle tüm baglari koparmanin en kestirme yolu, komik de olsa, tuhaf da kaçsa, asimilasyon da koksa insanlara yeni soyadi vermekten geçiyordu. Bu yüzden her ailenin kendisine bir soyadi seçmesi sart kosuldu.
Peki ama nasil yapildi bu seçim?
Büyük ölçüde nüfus memurlari tarafindan.
* * *
Öylesine ilginç hikâyeler var ki her bir soyisminin arkasinda.
Akademisyen Emine Gürsoy Naskali bu hikâyelerin pesine düsmüs…
Cumhuriyet Tarihi Soyadi Hikayeleri’ni çikarmis…
Kimi ülkemizde yasanan inkâr ve asimilasyonu en çiplak haliyle ortaya koyuyor, kimi aile içi anlasmazliklari ortaya çikariyor…
Kimi aile içi sirlari fas ediyor, kimi nüfus memurlarinin yaraticilikta sinir tanimamasini…
Kimi Cumhuriyet ruhunu yansitan soyisimleri seçiyor, kimi de bu zoraki uygulamaya kafa tutuyor…
Kafa tutanlardan biri de Halide Edip.
Soyadi kanunu çikinca esiyle birlikte ‘Biz zaten adi sani bilinen insanlariz, soyadina ihtiyacimiz yok’ demisler.
Bizzat Atatürk’ten ikaz gelince ‘bizim adimiz, söhretimiz malum’ anlamina gelen Adivar soyadini seçmisler.
Her soyisminin ayri bir hikâyesi var…
Kiminde inkâr, kiminde gurur.
Kimi komik, kimi tuhaf…
Bir varmis, bir yokmus…
Âdem ve Havva çocuklari aslinda tek bir soymus…
——————————————————–
Radikal- 9 Ekim
Eyüp Can
