Tehlikeli yalnizlik
Nereden nereye geldik Erdogan yönetimi ilk iki iktidar döneminde ‘komsularla sifir problem’ (KSP) politikasiyla, dis sorunlarin baris mantigiyla, diplomasi ve diyalogla çözümü ilkesini uyguladi.
Içeride PKK ile baris görüsmelerini baslatti; AB reformlarina hiz vermekle kalmadi, ABD ile ‘model ortaklik’ kurdu. Rusya, Suriye ve Irak Kürtleriyle yakinlasan siyasi ‘ iktisadi iliskiler, bu dönemin en önemli dis politika kazanimlari oldu.
Bir yandan 2011’deki yüzde 50’lik seçim zaferi, öte yandan ‘Arap Bahari’ Erdogan yönetiminin basini döndürdü. Içeride bir tek ‘ adam rejimi kurabilecegine, ‘Arap Bahari’nin Müslüman Kardesler’i her yerde iktidara tasimasiyla Sünni Ortadogu’nun liderligini ele geçirebilecegine hükmetti. Ne var ki ‘Arap Bahari’ (Tunus hariç) yenilgiye ugradi. Ankara’da baris mantigi yerini içte ve dista (Özdem Sanberk’in deyisiyle) savas mantigina birakti. (Bkz. Verda Özer, Hürriyet, 25 Kasim.) Suriye’de Esad rejimini silahli muhaliflerine destek vererek devirme politikasi benimsendi. Iktidari kaybetme sinyallerini aldigi 2015 baharindan itibaren de PKK ile baris görüsmeleri bitti, yeniden savasa girisildi; PKK ve müttefiki PYD, ISID’den daha tehlikeli ilan edildi.
24 Kasim günü, Kore savasindan bu yana ilk kez bir Rus savas uçaginin NATO üyesi Türkiye tarafindan düsürülmesi olayi, muhakkak ki, Erdogan ile Putin’in birbirleriyle taban tabana zit Suriye politikalarinin bir anlamda kaçinilmaz sonucuydu. Erdogan, Esad rejiminin yikilmasi politikasinda israr ederken, Putin 30 Eylül’den itibaren fiilen savas sahnesine çikarak Esad’i ayakta tutma politikasini tirmandirdi; bu baglamda Ankara’nin bas müttefiki Suriye Türkmenlerini bombalamaya basladi. Ankara’nin bütün uyarilarina ragmen, 17 saniye için dahi olsa hava sahasi ihlal edilince, 2012’de ilan edilen angajman kurallari uygulandi ve Rus savas uçagi düsürüldü.
Rusya ile gerginligin Türkiye için büyük riskleri var. Dogalgazin yaklasik yüzde 60’i Rusya’dan geliyor. Ilk nükleer santrali Ruslar insa ediyor. 4 milyon dolayinda Rus, en önemli turizm gelirlerinden biri. Rusya, en büyük mal ve hizmet ihraç pazarlarindan biri. Siyasi ‘ askeri açidan bakildiginda Ankara için ‘terörizmin isbirlikçileri bizi arkadan biçakladi’ diyen, Ukrayna’da yaptiklari dünyanin gözü önünde olan Putin’in husumetini kazanmanin tehlikeleri saymakla bitmez. Rusya simdi Türkiye’nin ‘5. kolu’ oldugunu iddia ettigi Türkmenlere çok daha agir bir sekilde saldiracak. Bu riskler dikkate alindiginda, Erdogan’in olaydan ‘izdirap’ duydugunu söylemesi sasirtici degil. Resmi açiklamalarda, nedense önce Rus uçagi, sonra kimligi bilinmeyen uçak dendi. Zihinlerde karari Erdogan mi, Genelkurmay mi, yoksa Türk savas uçaklarinin pilotlari mi aldi sorusu uyandi. (Bkz. Lale Kemal, Zaman, 25 Kasim.) Her durumda, Ankara’nin ihlaller üzerine Moskova ile dogrudan temas arayacagina uçagi düsürme noktasina gelmesinin ve hemen ardindan NATO’ya basvurmasinin krizi büyüttügü muhakkak.
KSP politikasinin terk edilmesinin Türkiye’yi uluslararasi alanda ‘degerli’ degil ‘tehlikeli’ bir yalnizliga götürdügüne kusku yok. Ankara’nin bugün sorun yasamadigi komsularinin sayisi parmakla sayilacak kadar az. Batili müttefikleri evet ‘Türkiye’nin kendini savunma hakki’ oldugunu söylüyorlar, ama Ankara’nin Suriye politikasinin basta ISID, radikal Islamcilari esas hasim gören Batili müttefikleriyle örtüsmedigi ortada. Türkiye Bati ittifakinda giderek ‘güvenilmez müttefik’ ya da, Alman basbakan yardimcisinin sözleriyle, ‘öngörülemez (ne yapacagi bilinemez) oyuncu’ olarak görülmekte.
Yüzde 50 oy almak, ne yazik ki, Türkiye’yi ehliyetle yönetmeye, ülke çikarlarini dirayetle korumaya yetmiyor. Bu gerçegin halk tarafindan daha iyi görülecegi bir döneme girildigini söylemek kehanet olmaz.
————————————-
Zaman-26 Kasim
Sahin Alpay