Tercih Amerikan tipi
AK Parti, anayasa ve baskanlik sistemi çalismasini tamamladi. Tümü açiklanmadi, sadece Amerikan tipi baskanlik sisteminin tercih edildigi açiklandi.
Amerika Birlesik Devletleri, kurulusundan bu yana baskanlik sistemiyle yönetiliyor. Anayasasi da vatandas haklarinin en titiz sekilde güvence altina alindigi ve ilk gününden beri geçerli olan anayasa.
Amerikan sisteminin temeli yerel yönetimlerin, eyaletlerin önemli hak ve yetkileri olmasina dayaniyor. Seçimle gelen yerel yöneticilerin belli yasama yetkileri de var.
Merkez yönetimde basbakan bulunmuyor, baskan hem devletin hem hükümetin basi. Gücünü ve gücünün sinirlarini belirleyen de aslinda iki meclisli parlamenter yapi.
Partili baskan her önemli kararini uygulayabilmek için hem Temsilciler Meclisinin hem Senatonun destegini almak zorunda. Bildigimiz anlamda bir parti disiplini olmadigi için hem diger partinin hem de kendi partisinin parlamenter ve senatörlerini ikna etmek zorunda.
Baskanin istedigi yönde oy kullanmayan parlamenter veya senatörün partiden ihraç edilmezi duyulmus, görülmüs degil.
Amerikan tipi baskanligin temel unsurlarini özetledik, ama bunlardan hangilerinin anayasa teklifinde bulunacagini bilmiyoruz.
Olmayacagi kesin olan iki unsur ise belli. Eyalet sistemine geçis söz konusu degil, senato adiyla ikinci bir meclis kurulmasi da düsünülmüyor.
Amerikan tipi baskanlik sisteminin iki temel unsuru olmadigi zaman buna ‘Amerikan tipi’ demek dogru bir tanim olmayacak.
Fransiz tipi baskanlikta da senato var, basbakan da var. Herhalde sadece basbakan olmamasi dolayisiyla adina Amerikan tipi deniliyor.
Öngörülen sistemin, baska bir ülkede var olup olmadigini, uygulama özelliklerini anlatmasi gereken siyaset bilimcilerinin de sesleri henüz duyulmadi.
Üniversitelerin hukuk ve siyaset bilimi bölümlerinden bir faaliyet haberi de gelmiyor. Ak Parti’nin hazirladigi teklife üniversitelerden bir katki olduguna dair bir bilgi de bulunmuyor.
Ak Parti’nin hazirladigi taslakta ne tip bir baskanlik teklif edildigini bütün metin açiklaninca ögrenecegiz. Ama su anda Amerikan tipinin kopyasi olmayacagini biliyoruz.
——————————————————–
Vatan-31 Ekim
Okay Gönensin