Insan hiç unutur mu!
Hakikat Adalet Hafiza Merkezi, geçmisle yüzlesme ve devlet siddeti konularinda çalismalar yapiyor. Merkez, bu konuda her biri çok degerli bes rapor yayimladi. Merkezin ilk üç raporu zorla kaybetmelerle ilgili.
Hannah Arendt’in belirttigi gibi iktidar kötü bütün edimlerini insan hafizasinin nisyan bosluklarina yerlestirmeye çalisir. Bu nisyani mümkün hâle getirebilecek çok fazla insan bulunmakta. Ama her zaman geriye hikâyeyi anlatacak biri kalacaktir. Bu hikâyeler insanlarin çogunun boyun egecegini ama bazilarinin egmeyecegini anlatir.
Iste Hafiza Merkezi çalismalarinda zorla kaybedilenlerin yakinlarinin özellikle de kadinlarin deneyimlerini de degerlendirerek hikâyeleri toplumsal hafizamizin bosluklarina getiriyor. Geçmiste yasanmis sistematik ve yaygin hak ihlallerine iliskin hakikatlerin belgeler ve tanikliklar yoluyla ortaya çikarilmasi, toplumsal hafizanin güçlenmesi, hak ihlallerinden etkilenenlerin adalete erisiminin saglanmasi ve yargisal süreçlerin izlenmesi Merkez’in temel ilkesi.
Silopi’de Doruklu köyü muhtari Mehmet Findik, kardesi Ömer Findik ve amcaogullari Ömer Kartal 31 Aralik 1995 yilbasi gecesi hindi isteyen askerlere hindiyi vermek üzere Silopi Ilçe J. Merkez Karakolu’na giderler ve bir daha dönmezler.
1994 yilinda Mürsel Zeybek, Habur Sinir J. Bölügü’ne çagrilir, kardesi Islam Zeybek ile Bölüge gelen Mürsel orada kaybolur.
29 Mayis 1994’te Bahri Budak 14 yasindaki torunu Metin Budak ile bosaltilan Lice- Yalimli köyündeki tarlasina bakmak için Silvan’dan köyüne gelir. Dede ve torundan o günden itibaren haber alinmaz. Budak ailesi 2005’te köye döner. Arazinin sürülmesi sirasinda topraktan bazi kemikler ve esya çikar. Adli Tip Kurumu raporuna göre çikan kemikler dede ve toruna aittir. Olay yerinde bulunan bos kovanlarin ise MKE ibareli, uzun namlulu G-1 ve G-3 piyade tüfeklerine ait oldugu anlasilir. Failler bulunamaz ve sorusturma 30 Mayis 2014’te zamanasimina ugrar. Dosya su anda AIHM’de.
HafiZa Merkezi, 311 kisinin kaybedildigini kesinlestirmis. Bu tespitlerin ne kadar zor yapildigini belirtmeye gerek yok. Bu nedenle kaybedilenlerin sayisini kestirmek zor.
Rapordan anlasildigi üzere, kaybetme stratejisini mümkün kilan en önemli teknik inkâr. Bu tavrin merkezde somutlasmis ifadesi dönemin Basbakan’i Süleyman Demirel’in kaybedilenlerin yakinlarina verdigi cevapta: ‘Çocugun cebimde mi, çikarip vereyim.’
Kaybetmeler yerelde meydana geldigi için inkâr hem merkezde hem de yerel düzeyde ortak strateji. Açikça gözaltina alinanlar için ‘serbest birakildiklari’, gözalti disinda karakol binasina girdikleri görülenler için ‘binadan ayrildi’ bilgisi veriliyor. Zorla kaybedilenlerin çogu ailelerinin gözü önünde evlerinden ya da sokak, isyeri, köy meydani gibi kamuya açik yerlerden alinmis. Sorgu timinin istedigi kisileri herkesin gözü önünde alma, sonra da inkâr etme pervasizligi ne kadar muktedir olduklarini gösteriyor.
Tipki inkâr gibi yaptiklarini sadece kaybedilenlerin önünde kabul ederek, aramaya veya hukuki yollara basvurmaya kalkildiginda bunu yapanlara da aynisinin yapilacagini ima ederek tehdit de bir diger tavir. Ayrica herkese yönelik tehditler de sözkonusu. Köy halkini köy meydaninda toplayip iskence etmek, yakinlarini aramak için karakola gelenlerin üzerine ‘elektrikleri kesip, çatisma çiktigini belirtip’ ates etmek gibi. Zorla kaybetmelerin mesrulastirilmasina iliskin olarak Arjantin’de yapildigi gibi kaybedenleri kriminalize etmek ise baska bir teknik.
Oysa kayip yakinlari esler, anneler, babalar, kardesler, çocuklar mezarlari olmayan kendi biricikleri ile rüyalarinda konusuyorlar. ‘Rüyama giriyor. Bazen görüyorum öyle oturmus. Öyle yesil, bittim var, bittim agaçlari var üzerinde, büyük bir semsiye gibi o da altinda oturmus. Öyle uykuda görüyorum. Bana ‘Ayse’ diye sesleniyor, bakiyorum ölen oglum da yaninda. Bana ‘Ayse hâlâ gözlerin görüyor mu?’ diyor, ‘evet’ diyorum. ‘Suradaki beyaz tasi da görüyor musun?’ diyor. ‘Evet görüyorum’ diyorum. ‘Git elbiselerim orada’ diyor. Bir tepe, upuzun bir tepe. Hiç unutur muyum? Hiçbir zaman unutamam. Insan esini unutamaz ki.’
—————————————————–
Taraf-9 Aralik
Ümit KARDAS