XIV. Louis ile 14. Luvi

Kral XIV. Louis için kisisel itibar ile hanedanin ve ulusun itibari ayrilmaz bir bütündü. 367 yil sonra 14. Luvi de adasinin yolundan gitti.

Baskin Oran

Hepimiz okul kitaplarindan biliriz: Fransa Krali XIV. Louis ‘L’Etat, c’est moi!’ (Devlet Ben’im) demisti. Yargi yetkilerine de sahip çok önemli bir kurul olarak krallik kararnamelerini elestiren Paris Parlamentosu önünde, kararnamelerinin tartisilmaz üstünlügünü vurgulamak için 13.04.1655 tarihinde etmisti bu lafi.

XIV. Louis böylece kendini Fransa’yla degil ama (çünkü ‘La France, c’est moi!’ dememisti) Devlet’le özdes ilan ediyordu. Mutlakiyetçi kralligi dile getiriyordu.

Simdi 05.06.2022 tarihinde bir 14. Luvi zuhur etti, adasinin hiç aklina gelmemis bir sey yaparak ona 367 yil sonra ciddi fark atti. Kendini sadece Devlet’le degil, tüm Türkiye’yle özdes ilan etti:

‘Akil ve vicdan sahibi hiç kimsenin inkâr edemeyecegi bir gerçektir ki; dünyada her kim bu kardesinize saldiriyorsa aslinda Türkiye’ye saldiriyor demektir.’

Hatta bu 14. Luvi, ayni konusmada partisini de Türkiye’yle özdes ilan etti:

‘Dünyada her kim AK Partiyi ve Cumhur Ittifaki’ni kötülüyorsa aslinda Türkiye’yi hedef aliyor demektir’.

***

Kral XIV. Louis için kisisel itibar ile hanedanin ve ulusun itibari ayrilmaz bir bütündü. 367 yil sonra 14. Luvi de adasinin yolundan gitti. Sayistay’in 2016 raporuna dayanilarak yapilan ‘Saray para yutuyor’ haberlerine karsi yazili açiklama yapti:

‘Cumhurbaskanligi nezdindeki faaliyetlerin, ‘itibardan tasarruf olmaz’ anlayisi ile ülkemizin vakarina yarasir sekilde yürütülme mecburiyeti vardir.’

Böylece 14. Luvi bu konuda da adasina fark atmisti. Söyle ki: XIV. Louis, babasinin av köskünü büyüterek bugün müze olan Versailles sarayini yaptirmis, fiilen yari tutsak hale getirdigi feodal beyleri de elinin altinda bulundurmak için yanina alarak oraya yerlesmisti.

Ama bu sarayi yaptirirken, 36 ay süre öngören insaatçiya ‘Sen nasil Fatih torunusun! Sen Kanuni Sultan Süleyman’i duydun mu?’ diyecek hali yok ya, ‘Sen nasil Charlemagne torunusun! Sen IV. Henri’yi duydun mu!’ dedi mi demedi mi, o konuda bilgim yok. Fakat ‘fark atti’ derken su bilgiye sahibiz ki, su anda vadesine 1 yil veya daha az kalmis 181,4 milyar dolarlik dis borcu olan bir ülkede 14. Luvi simdi 3 tane saray yaptirmis vaziyette:

1) 2021 Sayistay raporuna göre günlük masrafi 7,8 milyon TL olan Ankara’daki ‘külliye’; 2) Marmaris Okluk Koyu’nda 8. Cumhurbaskani Turgut Özal’in yaz tatillerini geçirdigi mütevazi binanin 2017’de yiktirilmasiyla yaptirilan yazlik saray; 3) Bitlis Ahlat’daki kislik saray. Ki bu üçüncüsüne bu yil eklenecek özel bakan konutlari için 151 milyon TL ayrilmis bulunuyor.

Bu üçünün bakim, onarim, donanim ve makine teçhizati için 2022 ve sonrasinda toplam 470 milyon lira daha harcanmasi öngörüldü. Böylece harcanan toplam miktar 4 milyar 490 milyon TL’ye ulasacak.

***

Galiba iki devlet baskani arasindaki benzerlikler buradan öteye gidemiyor.

Çünkü mesela XIV. Louis’nin agzinin bozuk olup olmadigi hakkinda da tarihsel bir bilgi sahibi degilim. Kendisine karsi çikanlara sürtük (yani sokak fahisesi) anlamina gelen ‘trainée’ deyip demedigini, dediyse bile bunu ‘Biz hep halkimizin diliyle konustuk’ diye savunup savunmadigini bilmiyorum.

‘Notre Dame kilisemizde bira içtiler’ veya ‘Saint Michel Meydaninda deri eldivenli bandanali yari çiplak 4-5 adam çok yakinim birinin gelini üstüne idrarlarini yapti’ veya son olarak da ‘Kiliselerimizi yaktilar’ türünden seyler söyleyip söylemedigini de bilmiyorum.

Söylemisse bile, bugünün aksine o tarihte cep telefonlarinda kamera olmadigi için ‘Hani nerde bu iddialarin fotografi!’ diyebilmemiz de mümkün degil. Ayrica, XIV. Louis zamaninda ‘trainée’nin hakaret olduguna iliskin yargi emsal karari da yoktu herhalde, yine simdikinin aksine.

***

Yine ayni biçimde, bütün tarihçiler XIV. Louis döneminde Fransa’nin Avrupa’da her bakimdan üstün ülke oldugunu ve ‘Günes Kral’ (Le Roi Soleil) deyiminin buradan kaynaklandigini yaziyor, fakat su anda bilemiyoruz günümüz 14. Luvi yönetiminin kendi kendini övmesi hakkinda tarihçilerin yarin ne diyecegini.

Övücü derken, yakin adamlarinin övgülerini hiç karistirmadan, bizzat 14. Luvi mesela sunlari siraliyor:

‘Türkiye, dünyanin en huzurlu ülkelerinden biri’.

‘Yargiya güven giderek yükseliyor”.

‘Sebze ve meyve üretiminde Avrupa’da birinci siradayiz’.

‘Isteyen herkesin çalisacak isi vardir’

‘Pek çok alanda yasanan fahis fiyat artislari tüm dünyanin ortak sikintisi. Türkiye en az etkilenen ülkelerden biri’.

“Ülkemizde enflasyon degil, fiilî bir hayat pahaliligi sorunu vardir”.

***

Fakat, özellikle bu sonuncu cümlenin ilginçligi bi yana, daha önemli bir husus var bilemedigim ve bu yüzden de mukayese yapabilmemi engelleyen:

‘Birileri çikip aç kaldik diyor. Vicdansizlik yapma; aç kalan falan yok’ demenin hemen ardindan “[Vergileri] Devamli artiriyoruz. Bundan çok rahatsizlar. Hem suluda artiriyoruz hem sigarada artiriyoruz. Aç sefil geziyor, rakiyi birayi almaktan geri durmuyor” gibilerden bisey dedi mi acaba XIV. Louis? Tabii ki ‘raki’ yerine ‘sarap’ diyerek?

Hepsinden de öte, 14. Luvi söyle diyor: “Bati bizi barajlardan, köprülerden, metrolardan ötürü kiskaniyor” XIV. Louis’nin bunu söyleyip söylemedigi de bilgim disi.

***

Özet olarak, XIV. Louis ile 14. Luvi’yi daha fazla mukayese etmeyi birakmak lazim. Zaten günümüz Türkiye’si, birakiniz 17. Yüzyil Fransasi’ni, kolay kolay hiçbir ülkeyle kiyaslanamaz.

Mesela 14. Luvi ilan etti: ‘Bir Türk vatandasinin uluslararasi uzay programina gönderilme sürecini baslatiyoruz’.

Cumhurbaskanligi’nin bu konuda 2022 için toplam yatirimi 18,7 milyon TL. Ama 2022 Cumhurbaskanligi Yillik Yatirim Programi’na göre projeye 2021-2024 yillarinda 2,2 milyar TL harcanacak.

2023’te gerçeklesecegi açiklanan yolculuk için 27.000 Türk kayit yaptirdi. Uzay Ajansi baskanimiz da hazir: ‘Basvuru sayisi 36.000’i geçti. Uzay yolcumuzun bize has unsurlari oraya götürmesini arzuluyoruz, mesela Türk yemekleri gönderilebilir’.

Türk astronotunu uzaya Elon Musk 70 milyon dolara götürecek. 14. Luvi kendisine sormayi planliyor: ‘Elon Musk ile ilk görüsmemde ‘sigara tüketimine karsi da biraz para harca’ diyecegim.’

—————————————————————-

Arti Gerçek, 9 Haziran 2022

Baskin Oran